पोखरा, वैशाख ५ गते । कुनै पनि साङ्गीतिक प्रस्तुति दिँदा गीतकार, सङ्गीतकार र गायक/गायिका गरी तीनै पक्षको नाम भन्नुपर्ने माग सरोकारवालाहरूले गरेका छन् ।
शनिवार पोखरामा गीतकार
प्रतिष्ठान, नेपालद्वारा आयोजित ‘नेपाली गीत/सङ्गीतमा रचनाकार, सङ्गीतकार र गायक/गायिकाको भूमिका’ विषयक अन्तरक्रियामा सो
कुरामा जोड दिइएको हो । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष अनुराग अधिकारीले अवधारणापत्र
प्रस्तुत गर्दै पोखरामा क्रियाशील साङ्गीतिक संस्थाका प्रतिनिधि, गायक/गायिका, सङ्गीतकार र गीतकारहरूसँग छलफल गरेर
अवधारणापत्र तयार पारिएको जानकारी दिए ।
सातओटा बुँदामा
प्रस्तुत गरिएको अवधारणापत्रमा एउटा सुन्दर साङ्गीतिक उत्पादनका लागि सबैको
उत्तिकै भूमिका हुने भन्दै जुनसुकै रियालिटी सो, प्रतियोगिता
वा साङ्गीतिक कार्यक्रममा गीतकारले रेकर्ड भएका गीत वाचन गर्दा सङ्गीतकार र गायक/गायिकाको
नाम उच्चारण गर्ने, गायक/गायिकाले गीतकार र सङ्गीतकारको नाम उच्चारण गर्ने र सङ्गीतकारले गीतकार र गायक/गायिकाको
नाम उच्चारण गर्ने परम्परा अवलम्बन गर्नपर्नेमा जोड दिइएको छ । नृत्य प्रस्तुत
गर्दासमेत उद्घोषक वा आयोजकका तर्फबाट गीतकार, सङ्गीतकार र गायक/गायिकाको
नाम उद्घोष गर्नुपर्ने माग सो अवधारणापत्रमा गरिएको छ ।
अवधारणापत्रमा गीतको
समीक्षा गर्दा गीतकारको भावना बुझी गीतका शब्द र मर्मअनुरूप गर्न, समाजमा अपाच्य हुने खालका शब्दहरूको प्रयोग गरी गीत गीतकारले नलेख्न,
रोयल्टी सम्बन्धित व्यक्तिको बैङ्क खातामा उपलब्ध गराउन, प्रतिलिपि अधिकारको ख्याल गर्न र प्रविधिको सदुपयोग गरी स्रष्टाको
अस्तित्व रक्षा गर्न पनि आग्रह गरिएको छ ।
प्रतिष्ठानका अध्यक्ष अनुराग अधिकारीको अध्यक्षतामा भएको
कार्यक्रममा प्रस्तुत अवधारणापत्रप्रति सहमति जनाउँदै नेपाल सङ्गीत तथा नाट्य
प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति सरुभक्तले विशेष गरी सञ्चार माध्यमहरूलाई
स्रष्टाको नाम उच्चारण गर्ने कुरामा सचेत हुन आग्रह गरे । स्रष्टाले आफ्नो
अस्तित्वको खोजी गरेको बताउँदै सरुभक्तले रोयल्टीलाई व्यवस्थित बनाउने कुरामा
सरकारको ध्यानाकर्षण गराए ।
वरिष्ठ लोकगायिका
हरिदेवी कोइरालाले प्रतिलिपि अधिकारका विषयमा सबै एकजुट र सचेत हुनुपर्नेमा जोड
दिइन् । आफ्ना गीतहरू अरूकै नाममा रेकर्ड हुने र गीत प्रस्तुत गर्दा नामसमेत
उच्चारण नगर्दा दुःख लाग्ने गरेको अनुभव सुनाउँदै कोइरालाले आगामी दिनमा यस्तो
अवस्थामा सुधार गर्न सबै पक्ष मिलेर लाग्नुपर्ने बताइन् ।
विम्बकवि तथा गीतकार
रमेश श्रेष्ठले पहिचानको लडाइँमा स्रष्टाले जित्नुपर्ने बताए । स्रष्टाबिना
सिर्जना नहुने भन्दै उनले कसैले पनि स्रष्टाप्रति दुर्भावना राख्न नहुने भनाइ राखे
।
त्रिवेणी सङ्गीतालयका
प्रबन्ध निर्देशक तथा सङ्गीत प्रशिक्षक नवराज बरालले गीतकार, सङ्गीतकार र गायक/गायिकाबिचको
छलफल र भेटघाटले नै असल सङ्गीत उत्पादन हुने बताए । उनले आपसमा सल्लाह गरेर काम
गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
गण्डकी प्रज्ञा
प्रतिष्ठानका निवर्तमान कुलपति सूर्य खड्का ‘बिखर्ची’ ले अवधारणापत्रप्रति सहमति
जनाउँदै एकले अर्काको अस्तित्व स्विकार्नुपर्ने बताए ।
गायक कर्णदासले
देशविदेशमा साङ्गीतिक प्रस्तुति राख्दा गीतसँग सम्बद्ध सबैको नाम उच्चारण
गर्नुपर्ने बताए ।
अर्का गायक रामभक्त जोजिजूले अवधारणापत्रमा प्रस्तुत विचारहरू हुबहु
लागू गर्नुपर्ने बताए ।
गायक विनोद बानियाले
विगतमा गीतकार मात्र पीडित हुने गरेकामा हाल गायक/गायिका र सङ्गीतकारसमेत पीडित
हुने गरेको बताउँदै सबैले सहकार्य गरेमा सबैलाई न्याय हुने बताए । प्रविधिलाई
बेवास्ता वा गाली गरेर होइन, सहकार्य गरेर अगि बढ्नुको
विकल्प नरहेको बनियाको धारणा थियो ।
कार्यक्रममा
अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज, गण्डकी
प्रदेशका अध्यक्ष देवेन्द्र केसी ‘देवु’, गुरुङ चलचित्रका
नायक ताराबहादुर गुरुङलगायतले पनि अवधारणापत्रमा आएका बुँदाहरू सान्दर्भिक भएको
धारणा राखे ।
सो अवसरमा
प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित भित्तेपात्रो पनि विमोचन गरिएको थियो भने २४ जना नयाँ
आजीवन सदस्यलाई सदस्यता वितरण गरिएको थियो ।
प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष
लाल कार्की ‘अञ्जान’ को स्वागतमा भएको कार्यक्रमको सञ्चालन सचिव रुपिन्द्र
प्रभावीले गरेका थिए ।
पूरा अवधारणापत्र :
‘नेपाली गीत/सङ्गीतमा
रचनाकार, सङ्गीतकार र गायक/गायिकाको भूमिका’ विषक अन्तर्क्रियामा प्रस्तुत
अवधारणापत्र–२०८३
पोखरा कला र साहित्यको ऊर्वरभूमि हो । यहाँबाट नेपाली कला र साहित्यका
क्षेत्रमा पुर्याइएको योगदान स्मरणीय छ । पोखरामा स्रष्टाहरू
जन्माउनका लागि पोखराबाट क्रियाशील वाङ्मयिक संस्थाहरूको भूमिकालाई बिर्सन
सकिँदैन । साहित्यको एउटा महत्त्वपूर्ण विधा हो गीत । गीत मूलतः गेय विधा नै हो ।
गीतकारले रचना गरेको गीतलाई सङ्गीतकारले सङ्गीतबद्ध गरेपछि मात्र गायक/गायिकाले
गाउँछन् र आम स्रोतसामु पुग्दछ । वास्तवमा गीतको जननी नै गीतकार हो । गीत
मानवजीवनको अभिन्न अङ्ग जस्तै
बनेको छ । मानिसका हरेक
सुखदुःखको साथी बन्दै आएको छ गीत । गीतको प्रसारण तथा प्रस्तुतिलाई थप व्यवस्थित
बनाउनका लागि हामी नेपाली गीत सङ्गीतका क्षेत्रमा क्रियाशील सङ्घसंस्था तथा
व्यक्तिहरू मिलेर यो अवधारणापत्र जारी गरेका छौँ ।
१. गीतको जननी गीतकार हो । गीतकारको रचना, सङ्गीतकारको
सङ्गीत र गायक/गायिकाको स्वरले गीतलाई जीवन्त बनाउँछ त्यसैले एउटा सिङ्गो
साङ्गीतिक उत्पादनका लागि यी तीनै पक्षको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहने भएकाले गीतकारले
रेकर्ड भएका गीत वाचन गर्दा सङ्गीतकार र गायक/गायिकाको नाम उच्चारण गर्ने,
गायक/गायिकाले कुनै पनि माध्यमबाट गीत प्रस्तुत गर्दा गीतकार र सङ्गीतकारको नाम
उच्चारण गर्ने र सङ्गीतकारले कुनै पनि माध्यमबाट गीत प्रस्तुत गर्दा गीतकार र
गायक/गायिकाको नाम उच्चारण गर्ने परम्परा अवलम्बन गर्नुपर्दछ ।
२. नेपालभित्र वा नेपालबाहिर हुने कुनै पनि साङ्गीतिक
रियालिटी सो, प्रतियोगिता वा साङ्गीतिक कार्यक्रममा अन्य कलाकारहरूले साङ्गीतिक
प्रस्तुति गर्दा गीतकार, सङ्गीतकार र मूल गायक/गायिकाको नाम अनिवार्य रूपमा उल्लेख
गर्नुपर्दछ ।
३. कुनै पनि गीतमा रियालिटी सो, प्रतियोगिता वा कुनै औपचारिक
कार्यक्रममा नृत्य प्रस्तुत गर्दा उद्घोषक वा आयोजकका तर्फबाट गीतकार, सङ्गीतकार
र गायक/गायिकाको नाम उद्घोष गर्ने परम्पराको थालनी होस् भन्ने हामी चाहन्छौँ ।
४. रेकर्ड भएका गीतहरूको समीक्षा गर्दा
प्रस्तुतकर्ताको हाउभाउ र जीवनशैलीको सापेक्षमा एकोहोरो ढङ्गले विश्लेषण नगरी
गीतकारको भावना बुझी गीतका शब्द र मर्मअनुरूप गरिदिनुहुन अनुरोध छ ।
५. चलनचल्तीका
गीतकार बन्ने बहानामा कसैको अनुरोध वा करकापकै आधारमा समाजमा अपाच्य हुने खालका
शब्दहरूको प्रयोग गरी गीत नलेख्न गीतकारहरूमा विशेष अनुरोध गर्दछौँ ।
६. मूलतः गीतकार, सङ्गीतकार तथा गायक/गायिकाको
त्रिपक्षीय सहकार्यबाट साङ्गीतिक उत्पादन तयार हुने कुरा पुनः स्मरण गराउँदै
गीतबाट आउने रोयल्टीमा सम्झौता र नियमानुसार न्यायिक वितरण होस् भन्ने हामी
चाहन्छौँ । सङ्कलित रोयल्टी सम्बन्धित
स्रष्टाको बैङ्क खातामा उपलब्ध गराइदिने व्यवस्था मिलाउन सम्बन्धित पक्षसँग अनुरोध गर्दै प्रतिलिपि अधिकारसम्बन्धी सचेतना फैलाउन आह्वान गर्दछौँ ।
७. प्रविधिको विकाससँगै स्रष्टाको अस्तित्वमा देखिएको सङ्कटप्रति सचेत हुँदै प्रविधिको दुरुपयोग गरी स्रष्टाको अस्तित्व मेटाउने कार्यप्रति सचेत हुने र प्रविधिको सदुपयोग गर्न सबैसँग आग्रह गर्दछौँ ।
...................................
अनुराग अधिकारी
अध्यक्ष, गीतकार
प्रतिष्ठान, नेपाल
मितिः २०८३ वैशाख ५ गते शनिवार
